Πολλοί άνθρωποι ζουν τη ζωή τους με την πάθηση χωρίς να το γνωρίζουν, οπότε η κατανόηση των συμπτωμάτων είναι καθοριστική- καθώς η έγκαιρη αναγνώρισή τους μπορεί να προλάβει τις σοβαρές επιπλοκές. Σε αυτή τη διαδικασία η ιατρική αξιολόγηση κρίνεται απαραίτητη.

Τι είναι η χολολιθίαση και πώς δημιουργείται

Η χοληδόχος κύστη είναι ένα μικρό όργανο σε σχήμα αχλαδιού, το οποίο βρίσκεται κάτω από το συκώτι, στο δεξί άνω μέρος της κοιλιάς. Ο κύριος ρόλος της είναι η αποθήκευση της χολής, ενός υγρού που παράγεται στο συκώτι και βοηθά στη διάσπαση και την πέψη των λιπών. Οι πέτρες στη χολή δημιουργούνται όταν τα συστατικά αυτού του υγρού, κυρίως η χοληστερόλη και η χολερυθρίνη, αποκρυσταλλώνονται και σκληραίνουν.

Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι ανάλογα με τη σύστασή τους:

• Χοληστερινικοί λίθοι: Είναι οι πιο κοινοί και έχουν συνήθως κιτρινοπράσινο χρώμα. Δημιουργούνται όταν η χολή περιέχει υπερβολική ποσότητα χοληστερόλης που δεν μπορεί να διαλυθεί.
• Χρωστικοί λίθοι: Είναι πιο μικροί και σκούροι, και σχηματίζονται όταν υπάρχει περίσσεια χολερυθρίνης, συχνά λόγω παθήσεων όπως η κίρρωση του ήπατος ή ορισμένες αιματολογικές διαταραχές.

Το μέγεθος που έχουν οι πέτρες στη χολή ποικίλλει σημαντικά. Μπορεί να είναι τόσο μικρές όσο ένας κόκκος άμμου ή να φτάσουν στο μέγεθος μιας μικρής μπάλας. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναπτύσσεται μία μόνο μεγάλη πέτρα, ενώ σε άλλες συνυπάρχουν πολλές μικρότερες. Όσο οι λίθοι αυτοί παραμένουν ελεύθεροι μέσα στην κύστη χωρίς να εμποδίζουν τη ροή της χολής, ο άνθρωπος παραμένει ασυμπτωματικός.

Τα τυπικά συμπτώματα που προκαλούν οι πέτρες στη χολή

Όταν οι πέτρες στη χολή μετακινηθούν και φράξουν κάποιον από τους πόρους που μεταφέρουν τη χολή, το σώμα αντιδρά άμεσα. Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο λεγόμενος κολικός των χοληφόρων. Πρόκειται για έναν ξαφνικό και έντονο πόνο στο πάνω δεξί μέρος της κοιλιάς ή στο επιγάστριο (στο κέντρο, ακριβώς κάτω από το στήθος) –αναφερόμενο σημείο Murphy.

Ο πόνος αυτός παρουσιάζει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

• Εμφανίζεται συχνά μετά από ένα βαρύ ή λιπαρό γεύμα, καθώς τότε η χοληδόχος κύστη συσπάται έντονα για να απελευθερώσει χολή.
• Μπορεί να αντανακλά στην πλάτη, ιδιαίτερα ανάμεσα στις ωμοπλάτες, ή στον δεξί ώμο αναφερόμενο σημείο Boas.
• Διαρκεί από μερικά λεπτά έως αρκετές ώρες και σταδιακά υποχωρεί, αφήνοντας μια αίσθηση βάρους.
• Δεν ανακουφίζεται με την αλλαγή στάσης του σώματος, με την αποβολή αερίων ή με τη μετακίνηση του εντέρου.

Εκτός από τον πόνο, οι πέτρες στη χολή συχνά συνοδεύονται από γαστρεντερικές ενοχλήσεις όπως ναυτία και τάση για έμετο. Πολλοί ασθενείς παραπονιούνται επίσης για φούσκωμα, δυσπεψία και έντονα αέρια μετά το φαγητό, συμπτώματα που συχνά μπερδεύονται με απλή γαστρίτιδα ή σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, καθυστερώντας τη διάγνωση.

Τα προειδοποιητικά σημάδια και οι επιπλοκές που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση

Η ασυμπτωματική χολολιθίαση δεν αποτελεί επείγουσα κατάσταση, όμως η εμφάνιση συγκεκριμένων συμπτωμάτων υποδηλώνει ότι οι πέτρες στη χολή έχουν προκαλέσει κάποια επιπλοκή που απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα. Αν ο πόνος στην κοιλιά γίνει παρατεταμένος και διαρκεί πάνω από 4 με 5 ώρες, αυτό αποτελεί ένδειξη οξείας φλεγμονής.

Η οξεία χολοκυστίτιδα είναι η συχνότερη επιπλοκή και συμβαίνει όταν μια πέτρα φράζει μόνιμα τον κυστικό πόρο, προκαλώντας φλεγμονή στα τοιχώματα της κύστης. Σε αυτή την περίπτωση, ο πόνος συνοδεύεται από υψηλό πυρετό και ρίγος. Αν η φλεγμονή προχωρήσει χωρίς θεραπεία, υπάρχει κίνδυνος διάτρησης του οργάνου ή δημιουργίας εμπυήματος (συλλογή πύου), σηπτικές καταστάσεις – απειλητικές για την ίδια τη ζωή.

Μια άλλη σοβαρή επιπλοκή εμφανίζεται όταν οι πέτρες στη χολή μετακινηθούν πιο χαμηλά και αποφράξουν τον κοινό χοληδόχο πόρο (χοληδοχολιθίαση). Αυτό εμποδίζει τη ροή της χολής προς το έντερο, με αποτέλεσμα η χολερυθρίνη να επιστρέφει στο αίμα. Το φαινόμενο αυτό προκαλεί ίκτερο, ο οποίος αναγνωρίζεται από το κίτρινο χρώμα στο δέρμα και στο λευκό μέρος των ματιών, τα σκουρόχρωμα ούρα και τα αποχρωματισμένα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα. Αν στον ίκτερο προστεθεί πυρετός και πόνος, τότε πρόκειται για οξεία χολαγγειίτιδα, μια σοβαρή λοίμωξη των χοληφόρων οδών.

Τέλος, αν οι πέτρες στη χολή φράξουν το σημείο όπου ο χοληδόχος πόρος συναντά τον παγκρεατικό πόρο, μπορεί να προκληθεί οξεία παγκρεατίτιδα. Η φλεγμονή του παγκρέατος εκδηλώνεται με εξαιρετικά βίαιο πόνο στο κέντρο της κοιλιάς που αντανακλά ζωστηροειδώς στην πλάτη, και απαιτεί επείγουσα εισαγωγή στο νοσοκομείο.

Παράγοντες κινδύνου: Ποιοι είναι πιο επιρρεπείς στη χολολιθίαση

Η επιστημονική κοινότητα έχει ταυτοποιήσει αρκετούς παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα να σχηματιστούν πέτρες στη χολή. Στην ιατρική βιβλιογραφία αναφέρεται συχνά ο κανόνας των τεσσάρων “F” (Female, Fat, Forty, Fertile), ο οποίος περιγράφει το κλασικό προφίλ του ασθενούς με αυξημένο κίνδυνο, αν και η πάθηση μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε.

Οι βασικότεροι προδιαθεσικοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Φύλο και ορμόνες: Οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν πέτρες στη χολή σε σχέση με τους άνδρες. Τα οιστρογόνα αυξάνουν την έκκριση χοληστερόλης στη χολή, γι’ αυτό η εγκυμοσύνη (8% των εγκύων αναπτύσουν χολόλιθους), η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης και τα αντισυλληπτικά χάπια αυξάνουν τον κίνδυνο.
• Βάρος και διατροφή: Η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, καθώς συνδέεται με αυξημένη παραγωγή χοληστερόλης. Παράλληλα, μια διατροφή πλούσια σε λιπαρά και επεξεργασμένους υδατάνθρακες, αλλά φτωχή σε φυτικές ίνες, ευνοεί τη δημιουργία λίθων.
• Απότομη απώλεια βάρους: Η γρήγορη απώλεια κιλών (για παράδειγμα, μετά από αυστηρές δίαιτες ή βαριατρικές επεμβάσεις) αναγκάζει το συκώτι να εκκρίνει περισσότερη χοληστερόλη, ενώ η παρατεταμένη νηστεία μειώνει τις συσπάσεις της χοληδόχου κύστης, με αποτέλεσμα το περιεχόμενό της να λιμνάζει και να κρυσταλλώνεται.
• Ηλικία και κληρονομικότητα: Ο κίνδυνος αυξάνεται μετά την ηλικία των 40 ετών. Επίσης, το οικογενειακό ιστορικό παίζει ρόλο, καθώς η ύπαρξη συγγενών πρώτου βαθμού με χολολιθίαση διπλασιάζει την πιθανότητα εμφάνισης της πάθησης.

Διάγνωση και σύγχρονες μέθοδοι αντιμετώπισης

Η διάγνωση για τις πέτρες στη χολή είναι πλέον μια γρήγορη και ανώδυνη διαδικασία. Η εξέταση εκλογής είναι το υπερηχογράφημα άνω κοιλίας. Έχει εξαιρετικά υψηλή ακρίβεια και μπορεί να εντοπίσει λίθους ακόμα και πολύ μικρού μεγέθους, καθώς και να ελέγξει αν υπάρχουν σημάδια φλεγμονής στα τοιχώματα της χοληδόχου κύστης ή διάταση των χοληφόρων πόρων. Σε πιο σύνθετες περιπτώσεις, μπορεί να απαιτηθεί μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία ή αξονική τομογραφία.

Όσον αφορά την αντιμετώπιση, η συντηρητική θεραπεία με φάρμακα ή αλλαγή διατροφής σπάνια δίνει οριστική λύση, καθώς οι πέτρες στη χολή δεν διαλύονται εύκολα και τείνουν να επανεμφανίζονται. Η χρυσή σταθερά -στη διεθνή βιβλιογραφία- για τη θεραπεία της συμπτωματικής χολολιθίασης είναι η χολοκυστεκτομή. Κατά την επέμβαση αυτή αφαιρείται ολόκληρη η χοληδόχος κύστη μαζί με τους λίθους που περιέχει, καθώς η απλή αφαίρεση των λίθων θα οδηγούσε μαθηματικά στη δημιουργία νέων σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Σήμερα, η επέμβαση εκτελείται ελάχιστα επεμβατικά –  Λαπαροσκοπικά ή Ρομποτικά (ίδιες μικρές οπές στο σώμα). Η Λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή γίνεται μέσα από 3 με 4 μικρές τομές στο δέρμα, προσφέροντας στον ασθενή ελάχιστο μετεγχειρητικό πόνο, ταχύτατη ανάρρωση και άριστο αισθητικό αποτέλεσμα. Οι περισσότεροι ασθενείς παίρνουν εξιτήριο από την κλινική την επόμενη κιόλας ημέρα και μπορούν να επιστρέψουν στην εργασία και στις καθημερινές τους δραστηριότητες μέσα σε 1 εβδομάδα. Μετά την αφαίρεση του οργάνου, η χολή ρέει απευθείας από το συκώτι προς το έντερο, χωρίς να επηρεάζεται η διαδικασία της πέψης.

Όταν η κατάσταση περιπλέκεται από συμπτώματα όπως ο έντονος πόνος, ο πυρετός ή ο ίκτερος, η ανάγκη για εξειδικευμένη παρέμβαση γίνεται επιτακτική. Ο Δρ. Άρης Πλαστήρας- Χειρουργός Πεπτικού, διαθέτει μεγάλη εμπειρία στη διαχείριση της χολολιθίασης και των επιπλοκών της. Η σωστή καθοδήγηση από έναν έμπειρο επιστήμονα εξασφαλίζει ότι η διάγνωση θα γίνει έγκαιρα και η θεραπεία θα σχεδιαστεί με γνώμονα την ασφάλεια και την οριστική ανακούφιση του ασθενούς από τα συμπτώματα.

Κάθε χρόνο στην Ευρώπη διαγιγνώσκονται περίπου 450.000 νέοι ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου από τους οποίους δυστυχώς οι μισοί περίπου χάνουν τη ζωή τους. Κατατάσσεται στη δεύτερη πιο συχνή αιτία απώλειας ζωής μετά την κακοήθεια του πνεύμονα έχοντας ξεπεράσει το μαστό και τον προστάτη.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Μελέτης Καρκίνου οι άντρες βρίσκονται κατά 45% σε υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου εντέρου σε σχέση με τις γυναίκες. Αρκετές μελέτες δείχνουν ότι αυτό ίσως οφείλεται στο ότι οι άντρες είναι λιγότερο επιμελείς όσον αφορά τον τακτικό έλεγχο της υγείας τους, αλλά και επειδή πάσχουν πολύ πιο συχνά από κεντρικού τύπου παχυσαρκία ενώ καταναλώνουν μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ.

Πόσο μας αφορούν οι κακοήθειες του πεπτικού σωλήνα

Το Παγκόσμιο Αντικαρκινικό Ινστιτούτο επισημαίνει ότι οι άνδρες είναι πιο ευπαθής ομάδα με τις στατιστικές να καταδεικνύουν ότι 1 στους 2 θα εμφανίσει τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή του σε κάποιο μέρος του σώματος τους, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των γυναικών είναι 1 στις 3. Αυτά τα στοιχεία οφείλουν να μας κινητοποιήσουν και να πάψει πια η λέξη καρκίνος να είναι θέμα taboo – που αναζητούμε τη λύση του μόνοι μας στο διαδίκτυο.

Μύθος: Κολονοσκόπηση και Γαστροσκόπηση γίνονται όταν έχουμε συμπτώματα ή συγγενείς με γνωστή κακοήθεια.

Πραγματικότητα: Κολονοσκόπηση και Γαστροσκόπηση γίνονται – όπως η μαστογραφία – μετά την ηλικία των 50 σε όλο τον υγιή πληθυσμό και χωρίς να προϋποθέτει κάποιο σύμπτωμα. Συστήνεται και σε μικρότερη ηλικία δε επί συγκεκριμένων ενδείξεων.

Διάγνωση

Έγκαιρη διάγνωση σημαίνει τις περισσότερες φορές και πλήρη ίαση.
Η διάγνωση γίνεται με σωστή λήψη ιστορικού, κλινική εξέταση και ενδοσκόπηση. Η γαστροσκόπηση/κολονοσκόπηση είναι πολύ πιο ειδική από την αξονική τομογραφία για το στομάχι και το έντερο γιαυτό και δεν επαφιόμαστε σε μία αρνητική για ευρήματα αξονική που έχει προηγηθεί.

Μύθος: Οι ετήσιες αιματολογικές εξετάσεις μπορούν να ανιχνεύσουν τη νόσο.

Πραγματικότητα: Οι αιματολογικές εξετάσεις είναι συνήθως φυσιολογικές στους καρκινοπαθείς στα αρχικά στάδια της νόσου και γιαυτό δεν αποτελούν screening της εξέτασης του παχέος εντέρου.

Μύθος: Στις ετήσιες εξετάσεις μας στέλνουμε και Καρκινικούς Δείκτες και επί αρνητικού αποτελέσματος εφησυχάζουμε.

Πραγματικότητα: Οι καρκινικοί δείκτες στέλνονται μόνο μετά από διάγνωση της κακοήθειας και με στόχο την παρακολούθηση μετά τη θεραπεία για πιθανότητα υποτροπής ή πριν το χειρουργείο ως δείκτης μη εξαιρεσιμότητας λόγω μεταστάσεων. Τις περισσότερες φορές οι καρκινικοί δείκτες είναι αρνητικοί στα αρχικά στάδια της νόσου.

Παράγοντες κινδύνου που οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψιν

Ηλικία: Ο κίνδυνος εμφάνισης ορθοκολικού καρκίνου αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας.

Δίαιτα: Η δίαιτα είναι ο πιο σημαντικός περιβαλλοντικός παράγοντας κινδύνου για εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου. Δίαιτα πλούσια σε κόκκινο κρέας (μοσχάρι, αρνί, χοιρινό) και επεξεργασμένο κρέας (χοτντογκς, κονσέρβες), πλούσια σε λιπαρά ή/και φτωχή σε φυτικές ίνες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης ορθοκολικού καρκίνου.

Η υπέρμετρη κατανάλωση αλκοόλ είναι επίσης παράγοντας κινδύνου.

Παχυσαρκία: Το αυξημένο βάρος αυξάνει τον κίνδυνο για εμφάνιση ορθοκολικού καρκίνου.

Καθιστική ζωή: Άτομα με μειωμένη φυσική δραστηριότητα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου, ανεξάρτητα από το αν είναι υπέρβαροι ή όχι.

Σακχαρώδης διαβήτης: Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 αυξάνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου παχέος εντέρου ανεξάρτητα από το αν συνυπάρχει αυξημένο σωματικό βάρος.

Κάπνισμα: Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη πολυπόδων στο παχύ έντερο.
Ιστορικό ορθοκολικού καρκίνου σε πρώτου και δευτέρου βαθμού συγγενείς πρέπει να το επισημαίνουμε στο γιατρό μας.

Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου: Όπως η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα. Αυτές είναι καταστάσεις στις οποίες το παχύ έντερο φλεγμαίνει για παρατεταμένες χρονικές περιόδους και μετά από χρόνια αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσπλασία.

Πιθανά συμπτώματα που πρέπει να μας κινητοποιήσουν

Ζητάμε τη συμβουλή ειδικού χειρουργού ή γαστρεντερολόγου όταν παρατηρήσουμε:

1. Αλλαγή στις συνήθεις του εντέρου μας με εναλλαγές διαρροιών ή/και δυσκοιλιότητας για μεγαλύτερο διάστημα των λίγων ημερών.

2. Αίμα κατά την κένωση ή μαύρα (όχι σκούρα) κόπρανα. Πολλές φορές αποδίδεται το αίμα σε γνωστή αιμορροϊδοπάθεια και καθυστερούμε την αναζήτηση συμβουλής από ειδικό.

3. Ανεξήγητη αδυναμία, αίσθημα κόπωσης ή/και απώλεια βάρους.

4. Αναιμία. Σε πτώση αιματοκρίτη συστήνεται ο ασθενής να προχωρήσει σε γαστροσκόπηση και κολονοσκόπηση.

5. Ανεξήγητα φουσκώματα στη κοιλιά και ψηλάφηση μάζας που δεν υπήρχε παλαιότερα.

Θεραπευτικές επιλογές

Ακρογωνιαίος λίθος στη θεραπεία της νόσου αποτελεί η χειρουργική αφαίρεση του όγκου με σωστές ογκολογικές αρχές. Συμπληρωματικές θεραπείες με χημειοθεραπευτικά και ανοσοθεραπευτικά φάρμακα καθώς και ακτινοθεραπεία αποτελούν εξίσου σημαντικές θεραπείες που δε πρέπει να παραλείπονται από ένα ολοκληρωμένο θεραπευτικό σχήμα.

Βέβαια ανάλογα με τον τύπο της βλάβης, τη θέση του στο σώμα και τη διασπορά τη δεδομένη στιγμή προκρίνονται διαφορετικά σχήματα γιαυτό και δεν είναι εύκολο να απαντηθεί παρά μόνο μετά από ογκολογικό συμβούλιο για κάθε ασθενή ξεχωριστά.

Το χειρουργείο, που περιλαμβάνει εκτομή τμήματος του γαστρεντερικού σωλήνα, οφείλει να γίνεται σε ασφαλές νοσοκομειακό περιβάλλον από έμπειρες χειρουργικές ομάδες. Το χειρουργείο μπορεί να γίνει είτε ‘ανοιχτά’ με κανονική μέση τομή είτε ελάχιστα επεμβατικά Λαπαροσκοπικά/Ρομποτικά μέσω μικρών οπών στο δέρμα.

Μύθος: Αν δε γίνει ανοιχτά το χειρουργείο -με τομή- δε θα γίνει σωστός ογκολογικός καθαρισμός.

Πραγματικότητα: Είτε το χειρουργείο γίνει ανοιχτά είτε ελάχιστα επεμβατικά οφείλει το αποτέλεσμα να είναι ακριβώς το ίδιο. Όλες οι μελέτες εδώ και 10ετίες δείχνουν ότι ελάχιστα επεμβατικά μπορείς να πετύχεις ακριβώς ισάξιο ογκολογικό αποτέλεσμα.

Η ανοιχτή χειρουργική υπολείπεται των ελάχιστα επεμβατικών (Ρομποτική/Λαπαροσκοπική) καθότι σημαντικές είναι οι παρενέργειες των μεγάλων τομών, όπως η απώλεια αίματος, ο πόνος μετά την επέμβαση, οι μετεγχειρητικές κήλες, η βραδεία ανάρρωση κ.α.

Μύθος: Αν γίνει Ρομποτικά το χειρουργείο θα είναι καλύτερα για τη ζωή μου.

Πραγματικότητα: Η Ρομποτική χειρουργική περιλαμβάνει ακριβώς τις ίδιες τομές με τη Λαπαροσκοπική Χειρουργική και δεν υπερέχει έναντι αυτής ούτε ογκολογικά ούτε σε επίπεδο ασφάλειας του ασθενή. Είναι τηλεχειρουργική που προσθέτει μόνο σε εργονομία του χειρουργού καθότι κάθεται ενώ στη Λαπαροσκοπική όχι. Δεν υπάρχει κανένα ‘ρομπότ’ που κάνει τη δουλειά του χειρουργού και αυτό πρέπει να είναι ξεκάθαρο προς το κοινό- ώστε να μην ενθουσιάζεται με φουτουριστικές έννοιες.

Μύθος: ‘Αύριο πρέπει να μπεις οπωσδήποτε χειρουργείο – είναι υπερεπείγον’

Πραγματικότητα: Ο καρκίνος είναι μια βραδέως εξελικτική διαδικασία των δικών μας κυττάρων που ξεφεύγουν από την ομοιοστατική συμπεριφορά του βιολογικού κυτταρικού προγραμματισμού. Χρειάζονται μήνες ή και χρόνια (ανάλογα τον τύπο) για να εξελιχθεί και άμα τη διαγνώσει του χρειάζεται σωστός προγραμματισμός από έμπειρους ιατρούς. Κάποιες φορές για καλύτερα αποτελέσματα επιβίωσης πρέπει να προηγηθεί χημειοθεραπεία ή/και ακτινοθεραπεία και μετά χειρουργική επέμβαση – ενώ κάποιες όχι.

Συμπερασματικά

Συχνό σφάλμα είναι να θεωρηθεί το πρόβλημά μας θέμα taboo και να μην απευθυνθούμε σε ιατρό της εμπιστοσύνης μας παρά να προσπαθήσουμε να ενημερωθούμε στο διαδίκτυο από ιστοσελίδες αμφίβολης επιστημονικής εγκυρότητας. Το ίδιο ισχύει και με συμπτώματα που πρέπει να τα αναφέρουμε στον ιατρό μας και όχι να καταφεύγουμε σε συμβουλές από το περιβάλλον μας.

Στην εποχή που ζούμε με τις τόσες ιατρικές δυνατότητες οι περισσότερες νόσοι πλέον είναι ιάσιμες. Το μόνο που πρέπει να κάνουμε είναι να είμαστε τυπικοί στον ετήσιο έλεγχο μας, να ενημερωνόμαστε από τους ειδικούς και να καταφεύγουμε σε αυτούς μόλις αντιληφθούμε κάποια αλλαγή στις συνήθειες του σώματος μας.

Τις περασμένες δεκαετίες, οι χειρουργικές επεμβάσεις ήταν ακρωτηριαστικές, στο βωμό του φόβου της υποτροπής, ελλείψει σύγχρονων χειρουργικών, αλλά και επικουρικών θεραπειών και, σίγουρα, λόγω ελλιπούς κατανόησης της γενετικής.

Στις μέρες μας, η χειρουργική των ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών (Ρομποτική & Λαπαροσκοπική), με ελάχιστο ή καθόλου τραύμα, με ασθενείς που αφαιρείται μόνο το προσβάλλον μέρος του οργάνου και λεμφαδένων αυτού, με χρήση χρωστικών ICG και σπάνιες μετεγχειρητικές επιπλοκές, αποτελεί ή οφείλει να αποτελεί την καθ’ ημέρα ιατρική πράξη.

Νεότερες τεχνικές και τεχνολογίες στη χειρουργική του παχέος εντέρου μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα ένας ασθενής να καταλήξει με σακουλάκι κολοστομίας μετά από μεγάλες επεμβάσεις στο πεπτικό σωλήνα. Ασθενείς που δεν υποβάλλονται πλέον σε πολύωρα χειρουργεία, που σε 1-2 ημέρες παίρνουν εξιτήριο, επιστρέφουν στην εργασία τους σε λίγες ημέρες, χωρίς εκτεταμένες ουλές στο σώμα τους και, σίγουρα, χωρίς τον κίνδυνο των μελλοντικών μεγχειρητικών κηλών από τις τομές.

Οι ερωτήσεις των ασθενών που πρωτοδιαγιγνώσκονται με κακοήθεια του εντέρου είναι διαχρονικά σταθερές. Αν υπάρχει επιβίωση, πόσο θα επηρεαστεί η ποιότητα της ζωής τους και αν αξίζει τον κόπο να υποβληθεί σε χημειοθεραπείες / ακτινοβολίες κι ένα μεγάλο χειρουργείο.

Η προσέγγιση οφείλει να είναι προς το συμφέρον του ασθενούς με μια ολιστική προσέγγιση από πολλές ειδικότητες, οι οποίες από κοινού (ογκολογικό συμβούλιο) θα αποφασίσουν τη θεραπεία που πρέπει να ακολουθηθεί.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής πριν την έναρξη της θεραπείας

Ο ασθενής προτού συναινέσει στην έναρξη της θεραπείας που υποδεικνύει ο ιατρός του πρέπει να γνωρίζει τα εξής:

1. Είναι σημαντικό να ληφθεί λεπτομερές ιστορικό για στενούς συγγενείς με παρόμοια προβλήματα, καθώς και ιστορικό με άλλα προβλήματα υγείας, ώστε να υπολογιστεί το ρίσκο και το όφελος της θεραπείας. Οι ασθενείς σε προχωρημένη ηλικία δεν έχουν καμία αντένδειξη από τις κατευθυντήριες οδηγίες να μη χειρουργηθούν, τουναντίον είναι πολύ πιο ευάλωτοι σε ισχυρές χημειοθεραπείες.
2. Είναι επιτακτική η επαρκής χαρτογράφηση της έκτασης του προβλήματος (χρήση Αξονικών και Μαγνητικών Τομογραφιών), αλλά και τα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου (Μικροδορυφορική Αστάθεια/ MSI, BRAF, KRAS-NRAS, HER-2, DΥPD). Όλα αυτά πρέπει να λαμβάνουν χώρα προ του χειρουργείου και όχι ελέω φόβου του ασθενούς να αποφασιστεί χειρουργείο της επόμενης ημέρας. Πλην αποφρακτικών όγκων, όλες οι άλλες περιπτώσεις πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά.
3. Ένα μικρό ποσοστό (~15%) των ασθενών είναι υποψήφιο να λάβει ανοσοθεραπεία εξαρχής σε όγκους του κατώτερου τμήματος του εντέρου. Σε αυτούς, η ανοσοθεραπεία μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματική από τη χημειοθεραπεία, και μάλιστα με ελάχιστες παρενέργειες.
4. Μικρό ποσοστό ασθενών, αλλά υπαρκτό μπορεί να λάβει επικουρικές θεραπείες -ανοσοθεραπεία, χημειοθεραπεία και ακτινοβολία- και να επιτευχθεί πλήρης ανταπόκριση της νόσου. Αυτοί οι ασθενείς μπορούν να μπουν -αφού ενημερωθούν καταλλήλως- σε πρωτόκολλο στενής παρακολούθησης (watch & wait) και να μην υποβληθούν εξαρχής σε ένα μεγάλο χειρουργείο, αλλά μόνο σε περίπτωση επανεμφάνισης της νόσου με συγκρίσιμα ποσοστά επιβίωσης.
5. Η ποιότητα ζωής και η ύπαρξη κολοστομίας -σακουλάκι παρά φύσιν έδρας- είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα που, στις μέρες μας, μπορεί κατά πολύ να αποφευχθεί. Με τη βοήθεια προηγμένης απεικόνισης και των ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών (δηλαδή της ρομποτικής και της λαπαροσκοπικής προσέγγισης), αναγνωρίζονται και προστατεύονται ζωτικές δομές όπως αγγεία, νεύρα και σφιγκτήρες του πρωκτού, με αποτέλεσμα πολλοί ασθενείς να αποφύγουν τη μόνιμη κολοστομία, ακόμη και με όγκους πολύ κοντά στον πρωκτό ή ακόμη και όταν εμπλέκονται μερικώς οι σφιγκτήρες αυτού.

Με τον κατάλληλο συνδυασμό απεικόνισης, γενετικής, προηγμένης χειρουργικής και στοχευμένων θεραπειών, οι ασθενείς στις μέρες μας έχουν πιο πολλές επιλογές από ποτέ, μπορούν να αποφύγουν τις παλιές και επώδυνες εγχειρήσεις και να αντιμετωπίσουν με αισιοδοξία όποιο σοβαρό πρόβλημα κι αν εμφανιστεί στη ζωή τους. Ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η ζωή, αλλά και η ποιότητα αυτής.

Επιδημιολογικά στοιχεία έχουν δείξει ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης λίθων στις  γυναίκες είναι 2-3 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με αυτόν στους άντρες ενώ η εγκυμοσύνη από μόνη της αυξάνει κατά πολύ αυτή την πιθανότητα. Συγκεκριμένα το 8% των εγκύων θα αναπτύξει χολόλιθους αλλά μόλις το 1% θα παρουσιάσει κλινικά συμπτώματα, από αυτό το 1%, επιπλοκές καταγράφονται μόνο στο 10% ( καθησυχαστικές μελέτες για τη νέα γυναίκα).

Παθοφυσιολογικά, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης η υψηλή συγκέντρωση ορμονών στο σώμα, η αύξηση του σωματικού βάρους, η καθυστερημένη κένωση της χοληδόχου και το αυξημένο στρες επηρεάζουν τον πεπτικό σωλήνα με αλλαγές υπερευαισθησίας, κινητικότητας και διαπερατότητας, ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος και αλλαγές στη χλωρίδα του εντέρου. Όλες αυτές οι καταστάσεις συντελούν στη δημιουργία λίθων στη χοληδόχο κύστη.

Συμπτώματα

Η συμπτωματολογία από τις επιπλοκές της χολολιθίασης δε διαφέρει σημαντικά με αυτή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει πόνο στο δεξιό κοιλιακό χώρο, περίπου κάτω από τις πλευρές του θώρακα, ενώ συχνές είναι και οι ενοχλήσεις στη περιοχή του στομάχου, κάτω από το στέρνο, και ίσως και πίσω δεξιά παρασπονδυλικά, στην πλάτη Ο οξύς πόνος μπορεί να διαρκέσει από λεπτά έως ώρες και συνήθως εμφανίζεται μετά από πλούσιο γεύμα, ενδέχεται να ξεκινήσει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Άλλα συμπτώματα και σημεία είναι η δυσπεψία, ναυτία, έμετοι, ανορεξία, πυρετός ενώ πιο ανησυχητικά αποτελούν η κίτρινη χροιά ματιών και δέρματος, τα σκούρα ούρα και ο αποχρωματισμός (γκρι) των κοπράνων.

Οι ασθενείς που πάσχουν από τέτοιου είδους συμπτώματα, οφείλουν να εξεταστούν το συντομότερο από κάποιον ειδικό καθότι πρέπει να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις που μιμούνται τέτοιου είδους συμπτώματα, όπως πεπτικό έλκος, παγκρεατίτιδα, ηπατίτιδα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις παθήσεις, κακοήθειες, πνευμονία, καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβητική κετοξέωση κ.α. Ο αποκλεισμός πληθώρας άλλων παθολογικών διαγνώσεων όταν υπάρχουν αυτά τα συμπτώματα είναι καθοριστικής σημασίας, για να τεθεί η διάγνωση της συμπτωματικής χολολιθίασης.

Διάγνωση

Η διαγνωστική προσπέλαση γίνεται – μετά από λεπτομερή λήψη ιστορικού και ενδελεχή κλινική εξέταση – με υπερηχογράφημα άνω κοιλίας που έχει ευαισθησία και ειδικότητα 95% και 100% αντίστοιχα. Η διενέργεια μαγνητικής τομογραφίας έχει θέση σε αποτυχία διάγνωσης εκ του υπερηχογραφήματος λόγω σωματοδομής ή σπασμού της χοληδόχου κύστεως. Σημαντικές είναι και οι εξετάσεις αίματος και συγκεκριμένα δείκτες φλεγμονής (WBC, CRP, TKE), τρανσαμινάσες, χολερυθρίνη, αμυλάση, αλκαλική φωσφατάση και γ-GT.

Αντιμετώπιση

Ενώ η θεραπεία της συμπτωματικής χολολιθίασης είναι η ολική αφαίρεση του οργάνου – και όχι μόνο των λίθων, όπως γίνεται στους νεφρούς – η θεραπεία κολικού χοληφόρων ή χολοκυστίτιδος κατά την εγκυμοσύνη είναι κυρίως συντηρητική και συμπτωματική.

Συντηρητική θεραπεία:

• παύση λήψης τροφής για κάποιες ώρες
• χορήγηση υγρών
• χορήγηση αντιβιοτικών (λαμβάνοντας υπόψη τη βαρύτητα της νόσησης και το 3μηνο της κύησης)
• χορήγηση ισχυρών αναλγητικών (αποκλείονται τα Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη γιατί επηρεάζουν το έμβρυο)
• χορήγηση αντιεμετικών φαρμάκων

Σε περιπτώσεις μετανάστευσης πετρών εντός χοληφόρου δέντρου μπορεί να απαιτηθεί μια παρεμβατική εξέταση, παρόμοια με αυτή της γαστροσκόπησης, που καλείται ERCP, για την απομάκρυνση των λίθων και την ύφεση των συμπτωμάτων.

Χολολιθίασης στην εγκυμοσύνη

Αν παρ’ όλο την αγωγή, τα συμπτώματα επιμένουν και δεν υφίεται η φλεγμονή, τότε η χειρουργική αφαίρεση της χοληδόχου είναι η μόνη θεραπεία, η οποία, μάλιστα, αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή χειρουργική ένδειξη κατά τη κυοφορία (1 στις 1600 κυήσεις). Η επέμβαση διενεργείται ελάχιστα επεμβατικά μέσω μικρών οπών στο κοιλιακό τοίχωμα. Η ασθενής κινητοποιείται άμεσα μετά την επέμβαση και εξέρχεται την ίδια ή την επομένη ημέρα. Προτείνεται η χειρουργική παρέμβαση κατά το δεύτερο τρίμηνο της κύησης ή αρχές του τρίτου για την ασφάλεια του εμβρύου.

Η συμπτωματική παρουσία λίθων στη χοληδόχο κύστη προϋποθέτει κάποιες αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και συγκεκριμένα:

• αποφυγή λιπαρών τροφών
• αποφυγή τηγανητών και γλυκών
• αποφυγή γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά, αυγών και κόκκινου κρέατος
• αποφυγή ροφημάτων σοκολάτας και λιπαρών σαλτσών και καυτερών καρυκευμάτων

Παράγοντες κινδύνου για τη δημιουργία λίθων στη χοληδόχο κύστη αποτελούν

• γενετική προδιάθεση (κυρίως σε Α’ βαθμού συγγενείς)
• μέση ηλικία
• η σημαντική έκκριση οιστρογόνων και προγεστερόνης
• σακχαρώδης διαβήτης
• υπερέμεση κύησης
• ηπατίτιδα Β και C
• λιπαρή δίαιτα
• σημαντική αύξηση σωματικού βάρους

Παράγοντες προστατευτικοί για τη δημιουργία λίθων στη χοληδόχο κύστη αποτελούν

1. η σωματική άσκηση
2. ο θηλασμός
3. η κατανάλωση καφέ
4. η κατανάλωση λαχανικών και φαγητών πλούσιων σε φυτικές ίνες
5. η πρόσληψη βιταμίνης C και συμπληρωμάτων σιδήρου
6. η πρόσληψη στατινών και ursofalk επί ενδείξεων

Η πρόγνωση των ασθενών με συμπτωματική χολολιθίαση είναι πολύ καλή και δε φαίνεται η νόσος να επηρεάζει το προσδόκιμο ζωής αυτών, σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Σε περιπτώσεις  εκτεταμένης φλεγμονής με διάτρηση ή λιθιασικής χολοκυστίτιδας τα ποσοστά νοσηρότητας και θνητότητας μπορεί να ανέβουν σημαντικά.

Για αυτούς τους λόγους, θα πρέπει να συμβουλεύονται όλοι υπεύθυνα τον ιατρό τους και να μην καταφεύγουν στη λύση του διαδικτύου και άλλων μη έγκυρων πηγών.  Είναι σημαντικό πάντα να λαμβάνουμε πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές και δη όταν πρόκειται για την υγεία μας.

Μάλιστα, ένα σημαντικό ποσοστό, το οποίο φτάνει το 25%, αφορά νεαρότερες ηλικίες κάτω των 18 ετών και, όταν η έναρξη των συμπτωμάτων συμβαίνει στην παιδική ηλικία, φαίνεται ότι είναι πιο επιθετική και γρηγορότερα προοδευτική έναντι της έναρξης των συμπτωμάτων σε μεταγενέστερη ηλικία.

Παρ’ όλα αυτά, η έγκαιρη διάγνωση με την άμεση έναρξη της θεραπείας συμβάλλουν στην πρόληψη των επιπλοκών και στην καλή ποιότητα ζωής των ατόμων με νόσο του Crohn, ώστε να ζουν μία φυσιολογική ζωή.

Η νόσος του Crohn μαζί με την ελκώδη κολίτιδα αποτελούν γαστρεντερικές παθολογικές διαταραχές και ανήκουν στα ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του πεπτικού σωλήνα. Η νόσος του Crohn είναι μία ιδιοπαθής χρόνια φλεγμονώδης διεργασία που μπορεί να προσβάλει το βλεννογόνο όλου του πεπτικού, από τη στοματική κοιλότητα μέχρι τον πρωκτό.

Από ποια ηλικία μπορεί κάποιος να νοσήσει;

Επιδημιολογικά, η επίπτωση της νόσου ανέρχεται σε 5.6-20/100.000 κατοίκους στην Ευρώπη. Η μεγάλη πλειονότητα των ασθενών που πρωτοδιαγιγνώσκεται ανήκει στο ηλικιακό γκρουπ κάτω των 40 ετών. Ένα όμως σημαντικό ποσοστό, που φτάνει το 25%, αφορά νεαρότερες ηλικίες κάτω των 18. Η έναρξη των συμπτωμάτων στην παιδική ηλικία φαίνεται ότι είναι πιο επιθετική και γρηγορότερα προοδευτική έναντι της έναρξης των συμπτωμάτων σε μεταγενέστερη ηλικία και εντοπίζεται περισσότερο σε λευκούς Καυκάσιους πληθυσμούς απ’ ό,τι σε Αφρικανικούς.

Η συχνότητα της νόσου του Crohn, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες είναι περίπου ίδια ανάμεσα σε άνδρες-γυναίκες, στις παιδικές ηλικίες φαίνεται ότι προσβάλλει πιο συχνά τα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια σε ποσοστό 1.8:1.

Παιδιά, έφηβοι και ενήλικοι με νόσο του Crohn

Έχει πολύ μεγάλη σημασία η σοβαρότητα της νόσου και των συμπτωμάτων που βιώνει το παιδί. Σε περιπτώσεις ήπιας νόσου προκρίνεται η συντηρητική αγωγή με αλλαγές στον τρόπο ζωής, διατροφικών συνηθειών, αποφυγή στρες και άλλων παραγόντων κινδύνου +/- κάποια ήπια φαρμακευτική παρέμβαση.

Η εμφάνιση της νόσου πριν την εφηβεία φαίνεται ότι επηρεάζει την ανάπτυξη. Η φλεγμονή του πεπτικού αυλού με τη δυσαπορρόφηση, την ανορεξία και την τελική υποθρεψία και η αδυναμία αύξησης του σωματικού βάρους σχετίζονται με τη μειωμένη έκκριση της αυξητικής ορμόνης στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Οι φυλογεννητικές ορμόνες ακολουθούν την καθυστέρηση αυτή με ενδιαφέρον στατιστικό στοιχείο των μελετών να δείχνει ότι σε ποσοστό 73% η εμμηναρχή ξεκινάει αργότερα στα κορίτσια που πάσχουν (περίπου στην ηλικία των 16) εφόσον η νόσος προηγείται της εφηβείας.

Μεγάλες προοπτικές μελέτες και μεταναλύσεις τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης κακοήθειας σε έδαφος νόσου Crohn είναι αυξημένος έως και 8% στα 30 έτη από την έναρξη. Εντούτοις, η στενή παρακολούθηση και η συντηρητική θεραπεία των ασθενών αυτών με σύγχρονα χημειοπροφυλακτικά φάρμακα για την ύφεση της νόσου έχουν οδηγήσει στη μείωση σε μεγάλο βαθμό του κινδύνου αυτού.

Στις μέρες μας νέα φάρμακα εισάγονται στη θεραπεία και σύγχρονες αναίμακτες χειρουργικές επεμβάσεις προκρίνονται. Η έγκαιρη διάγνωση με την άμεση έναρξη της θεραπείας συμβάλλουν στην πρόληψη των επιπλοκών και στην καλή ποιότητα ζωής των ατόμων με νόσο του Crohn, ώστε να ζουν μία φυσιολογική ζωή.

Αιτίες και συμπτώματα

Γενετικοί, μικροβιακοί, ανοσολογικοί, περιβαλλοντικοί, διαιτητικοί, αγγειολογικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί ότι συμμετέχουν στην εμφάνιση της νόσου καθώς και το κάπνισμα, η λήψη αντισυλληπτικών δισκίων και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα αποτελούν παράγοντες κινδύνου.

Τα συμπτώματα της νόσου μπορούν να πυροδοτηθούν από κάποιο εκτεταμένο τραυματισμό, άλλη ασθένεια, έντονο στρες ενώ παράγοντες κινδύνου αποτελούν και οι ιογενείς/βακτηριακές λοιμώξεις, η συνεχής κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών, η αλλαγή της εντερικής χλωρίδας και το κάπνισμα. Μελέτες ενοχοποιούν και την αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών ιδιαίτερα στους πρώτους μήνες ζωής του παιδιού που διαμορφώνει την εντερική χλωρίδα του.

Τα συμπτώματα της νόσου στους νέους ποικίλουν και σε εμφάνιση και σε ένταση. Συνηθέστερα αναφέρονται: κοιλιακές κράμπες και πόνος, διαρροϊκές κενώσεις, αδυναμία, μη αύξηση του σωματικού βάρους παρά το αναμενόμενο της εφηβείας, ναυτία ή και πυρετός. Σημαντικό είναι επίσης να αναφέρουμε ότι υπάρχουν και εξωεντερικές εκδηλώσεις της νόσου που δεν πρέπει να διαλάθουν της προσοχής μας, όπως αρθρίτιδα, δερματικές αλλοιώσεις, σημεία φλεγμονής της στοματικής κοιλότητας και του οφθαλμού κ.α.

Διατροφή & νόσος του Crohn

Η υγιεινή διατροφή, η συχνή άσκηση, η μείωση του καθημερινού στρες, η καλή ενυδάτωση, η λήψη προβιοτικών, ο έλεγχος τυχόν έλλειψης βιταμίνης D, η αποφυγή του καπνίσματος, της λήψης αντισυλληπτικών δισκίων και μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων είναι προς τη σωστή κατεύθυνση σε άτομα με νόσο Crohn και λειτουργούν πολύ ευεργετικά στη διαχείριση των συμπτωμάτων.

Πότε πρέπει οι γονείς να απευθυνθούν σε ειδικό

Οι γονείς θα πρέπει τη στιγμή που αντιληφθούν ότι κάποιο από τα προαναφερθέντα συμπτώματα εμφανιστεί στο παιδί τους να το συζητήσουν μαζί του, να πάρουν πληροφορίες για τη συχνότητα και την ένταση των σημείων, να το καθησυχάσουν αλλά, χωρίς να χάσουν χρόνο, να πάρουν τη γνώμη κάποιου εξειδικευμένου χειρουργού ή γαστρεντερολόγου.

Διάγνωση & θεραπεία

Ο διαγνωστικός αλγόριθμος περιλαμβάνει εξετάσεις αίματος για αναγνώριση αυξημένων παθολογικών παραγόντων φλεγμονής, εξετάσεις κοπράνων για πιθανή παθολογική παρουσία λοιμογόνου παράγοντα, αίματος ή δεικτών φλεγμονής. Η απεικόνιση στην εποχή μας κατέχει σημαντικό ρόλο με την αξονική και μαγνητική εντερογραφία να κερδίζουν συνεχώς έδαφος, ενώ και η ενδοσκοπική κάψουλα, που καταπίνεται από παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας (>10ετών) και δείχνει σε συνεχή ροή τον πεπτικό σωλήνα, έχει θέση. Gold standard αποτελεί η ενδοσκόπηση (κολονοσκόπηση και γαστροσκόπηση) και η λήψη βιοψιών που θέτουν και την οριστική διάγνωση.

Η θεραπεία προσανατολίζεται στην ύφεση της νόσου και στην εξάλειψη των συμπτωμάτων. Γι’ αυτόν τον λόγο οφείλει να εμπλέκει μία ομάδα ειδικών ιατρών και μη – και αυτό γιατί οι επιλογές μπορεί να είναι από φαρμακευτική αγωγή, χειρουργική παρέμβαση μέχρι διαιτητικές παρεμβάσεις καθώς και ψυχολογική υποστήριξη.

Όλες οι έρευνες πλέον προσανατολίζονται στην καλύτερη κατανόηση της νόσου μέσω της γονιδιακής χαρτογράφησης, της ανοσιακής απάντησης και της ανάλυσης της εντερικής χλωρίδας. Γι’ αυτόν τον λόγο η θεραπεία στη δεδομένη στιγμή έγκειται στη μείωση της φλεγμονής, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη πρόληψη πιθανών μελλοντικών επιπλοκών.

Χειρουργική παρέμβαση

Στατιστικά, 2 στους 3 ανθρώπους που νοσούν από τη νόσο του Crohn κάποια στιγμή στη ζωή τους θα χρειαστούν κάποιου είδους χειρουργική παρέμβαση- από μία μείζονα, όπως ένα χειρουργείο εντέρου, έως κάτι πιο έλασσον, όπως η παροχέτευση ενός περιπρωκτικού αποστήματος. Η χειρουργική αντιμετώπιση κρίνεται απαραίτητη σε εξάρσεις της νόσου που δεν μπορεί να ελεγχθεί με φαρμακευτικά συντηρητικά μέσα.

Κατά τη χειρουργική παρέμβαση αφαιρείται το πάσχον κομμάτι του εντέρου με σύγχρονες λαπαροσκοπικές προσεγγίσεις που δεν απαιτούν μεγάλη παραμονή στο νοσοκομείο και ο νέος επανέρχεται γρήγορα στις δραστηριότητές του. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ύφεση των συμπτωμάτων και αποκατάσταση της ποιότητας της ζωής του. Σημαντικό να αναφέρουμε ότι βιβλιογραφικά φαίνεται ότι αν κάποιο παιδί χρειαστεί χειρουργική παρέμβαση σε νεαρή ηλικία, τότε κατά 50% ίσως ξαναχρειαστεί σε κάποια στιγμή της ζωής του.

Η εξέλιξη της νόσου

 Η νόσος του Crohn αποτελεί μια χρόνια κατάσταση με υφέσεις και εξάρσεις. Δυστυχώς, όταν η νόσος εμφανίζεται σε πολύ νεαρές ηλικίες, φαίνεται πως απαιτεί πολύ πιο επιθετική αντιμετώπιση καθότι τα συμπτώματα είναι αρκετές φορές πιο έντονα. Φαρμακευτική αγωγή και άλλες συντηρητικές παρεμβάσεις προκρίνονται στην αρχή, ενώ φαίνεται πως ένα ποσοστό, κοντά στο 30%, πιθανόν να χρειαστεί κάποιου είδους χειρουργείο την πρώτη 5ετία.

Δημοσιευμένες μελέτες έχουν δείξει ότι 1 στις 2 γυναίκες θα αναπτύξει κάποιου βαθμού αιμορροϊδοπάθεια κατά την εγκυμοσύνη. Ενδιαφέρον αποτελεί και το στατιστικό στοιχείο ότι περίπου ίδιο ποσοστό θα έχει κάποιου βαθμού δυσκοιλιότητα που μαζί με τον αυξημένο όγκο παλμού (συνολική ποσότητα αίματος), την πίεση λόγω βάρους, την αλλαγή του ορμονολογικού προφίλ και τον περιορισμό της κινητικότητας αποτελούν τις αιτίες της εμφάνισης του προβλήματος. Η εμφάνιση τους τοποθετείται στο 3ο τρίμηνο της κύησης και κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον τοκετό.

Είναι αρκετά συχνή κατάσταση που επηρεάζει ανεξαρτήτου ηλικίας, φύλου και εθνικότητας όλους τους ανθρώπους. Μετά την ηλικία των 50 κάποιου βαθμού αιμορροϊδοπάθεια ανευρίσκεται στους μισούς ανθρώπους, ενώ υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 5% του συνολικού πληθυσμού θα αναζητήσει βοήθεια από εξειδικευμένο ιατρό κάποια στιγμή στη ζωή του.

Οι αιμορροΐδες, ενώ παλαιότερα ταξινομούνταν σε Ι-IV βαθμού, πλέον χωρίζονται σε α) εσωτερικές β) εξωτερικές και γ) προπίπτουσες ανάλογα με τη θέση τους στον πρωκτό. Οι εσωτερικές αιμορροΐδες σπάνια προκαλούν πόνο και διαλάθουν της προσοχής τις περισσότερες φορές. Οι εξωτερικές ή προπίπτουσες συνήθως προκαλούν κνησμό, καύσος, άλγος όταν καθόμαστε ή όταν ενεργούμαστε, ενώ δεν είναι σπάνιο να αντιλαμβανόμαστε έναν όζο στην περιπρωκτική περιοχή. Τις περισσότερες φορές ανατάσσεται από τον ίδιο τον ασθενή στο μπάνιο. Συχνό σύμπτωμα αποτελεί και η αναγνώριση αίματος είτε στο χαρτί τουαλέτας ή και στα ίδια τα κόπρανα μετά την κένωση.

Οι άνθρωποι που πάσχουν από τέτοιου είδους συμπτώματα οφείλουν να εξεταστούν το συντομότερο από κάποιον ειδικό καθότι πρέπει να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις που μιμούνται τέτοιου είδους συμπτώματα, όπως ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις παθήσεις του πεπτικού, εντερικές λοιμώξεις, πολυποδιάσεις, τραυματισμοί, εκκολπωματική νόσος, κακοήθειες του πεπτικού, κ.α.

Αιμορροΐδες στην εγκυμοσύνη

Η διάγνωση της αιμορροϊδοπάθειας ακολουθεί έναν πολύ συγκεκριμένο ιατρικό αλγόριθμο. Η προσπέλαση γίνεται από χειρουργό πεπτικού ή γαστρεντερολόγο με τη λήψη του ιστορικού και την καταγραφή των συμπτωμάτων. Στη συνέχεια, διενεργείται επιμελής κλινική εξέταση της περιοχής με χρήση πρωκτοσκοπίου. Τις περισσότερες φορές είναι επιβεβλημένη και η κολονοσκόπηση του εντέρου άνωθεν του προβλήματος για τον αποκλεισμό άλλων παθολογικών καταστάσεων. Η

εξέταση κοπράνων για καλλιέργειες λοιμωδών παραγόντων και δεικτών φλεγμονής προκρίνεται εξίσου στις μέρες μας.

Η πρόγνωση των ασθενών με αιμορροϊδοπάθεια είναι πολύ καλή και δε φαίνεται να επηρεάζεται το προσδόκιμο ζωής σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Ανακούφιση και αντιμετώπιση

Πώς μπορούμε να προλάβουμε την ανάπτυξή τους:

1. Αποφεύγουμε την πολύωρη παραμονή στη τουαλέτα
2. Δεν πιέζουμε πολύ κατά την κένωση
3. Δεν αναβάλλουμε την ανάγκη μας για μετέπειτα μέσα στη μέρα
4. Μειώνουμε το σωματικό μας βάρος (BMI <25)
5. Ξεκινάμε αερόβια σωματική άσκηση
6. Υιοθετούμε δίαιτα υψηλή σε φυτικές ίνες και δημητριακά
7. Καταναλώνουμε αρκετό νερό (8 ποτήρια/μέρα)
8. Λαμβάνουμε προβιοτικά

Οι αιμορροϊδοπάθεια μπορεί να υφεθεί ή και να εξαλειφθεί αυτόματα. Βοηθητικά και σε μικρού βαθμού προβλήματος μπορεί ο καθένας να βελτιώσει τη καθημερινότητά του με χρήση:

α) κάποιων αλοιφών ή χαπιών (που περιέχουν λιδοκαϊνη, διοσμίνη, υδροκορτιζόνη, φυτικά εκχυλίσματα κ.α.)

β) αποφυγή δυσκοιλιότητας με περιορισμένη χρήση καθαρτικών και μαλακτικών κοπράνων

γ) πλύσεις σε λεκάνη με χλιαρό νερό (sitz bath) για 10’

δ) υπόθετα μεσαλαζίνης

Ένας από τους σημαντικότερους στόχους κατά τη θεραπευτική προσέγγιση είναι η ευαισθητοποίηση των ασθενών να απευθυνθούν σε έναν ειδικό από νωρίς, καθότι είναι ένα θέμα ταμπού και σπάνια συζητιέται. Έτσι, ο ασθενής αναζητεί λύσεις μόνος του στο διαδίκτυο και επισκέπτεται τον ειδικό όταν το πρόβλημα είναι είτε προχωρημένο βαθμό είτε χρήζει εντελώς άλλης προσέγγισης.

Στατιστικά 1 στις 2 γυναίκες κατά την εγκυμοσύνη της, θα αναπτύξει κάποιου βαθμού δυσκοιλιότητα. Κλινικά χαρακτηρίζεται από κοιλιακό πόνο και δυσφορία, τυμπανισμό, αδυναμία κένωσης σε τακτικά χρονικά διαστήματα και παρουσία σκληρών μη ευμεγεθών κοπράνων.

Είναι επικίνδυνη η δυσκοιλιότητα στην εγκυμοσύνη;

Συνήθως, οι αιτίες της δυσκοιλιότητας αναζητούνται σε αγχώδη καθημερινότητα, μειωμένη σωματική άσκηση και διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες, τα συμπληρώματα σιδήρου που χορηγούνται κατά την περίοδο αυτή, επίσης επιδρούν στη δυσκοιλιότητα.

Κατά την εγκυμοσύνη, παρατηρούνται συχνά προβλήματα, τα οποία είναι φυσιολογικά. Η υψηλή συγκέντρωση ορμονών στο σώμα και το αυξημένο στρες επηρεάζουν τη λειτουργία του πεπτικού σωλήνα με αλλαγές υπερευαισθησίας, κινητικότητας και διαπερατότητας, ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος και αλλαγές στη χλωρίδα του εντέρου. Συγκεκριμένα, παρατηρείται αύξηση των επιπέδων της προγεστερόνης που χαλαρώνει τις λείες μυϊκές ίνες στο σώμα, συμπεριλαμβανομένου και του γαστρεντερικού σωλήνα με αποτέλεσμα τη βραδεία διέλευση της τροφής. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται και από αλλαγές στο κυκλοφορικό σύστημα των αγγείων και από ανακατανομή υγρών στο σώμα. Η κατακράτηση σύμφωνα με τα δεδομένα μπορεί να αυξηθεί έως και 50% περισσότερο λόγω εκτεταμένης αγγειοδιαστολής, με αποτέλεσμα η εγκυμονούσα να παρουσιάζει συμπτώματα αφυδάτωσης συμπεριλαμβανομένου των πονοκεφάλων και της δυσκοιλιότητας. Στους αιτιολογικούς παράγοντες δεν μπορεί να παραληφθεί και η μηχανική πίεση του όλο και αυξανόμενου μεγέθους της μήτρας που ασκείται στο έντερο στη περιοχή της πυέλου που επιδεινώνει τα συμπτώματα.

Αν και παρατηρείται πολύ συχνά κατά την εγκυμοσύνη, εντούτοις σαν  σύμπτωμα πρέπει να εξετάζεται από κάποιον ειδικό ιατρό στο πλαίσιο αποκλεισμού και πληθώρας άλλων παθολογικών διαγνώσεων. Ενδοκρινικές διαταραχές όπως υποθυρεοειδισμός και σακχαρώδης διαβήτης, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, εντερική απόφραξη συνήθως λόγω συμφύσεων, νευρολογικές διαταραχές όπως σκλήρυνση κατά πλάκας ή ακόμη και κάποια κακοήθεια πρέπει να αποκλειστούν από τον διαφοροδιαγνωστικό αλγόριθμο.

Δυσκοιλιότητα στην εγκυμοσύνη: Αντιμετώπιση

Πώς μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί η δυσκοιλιότητα κατά την εγκυμοσύνη;

• Καταναλώνουμε τροφές υψηλές σε φυτικές ίνες: Ιδανικά καταναλώνουμε 25-30gr τη μέρα από φρούτα, λαχανικά, δημητριακά, δαμάσκηνα, πίτουρο, ψωμί ολικής αλέσεως. Αυτά αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων και επιτυγχάνουν ταχεία διέλευση.
• Καταναλώνουμε αρκετή ποσότητα υγρών: Με αυτό τον τρόπο αποφεύγουμε την αφυδάτωση και με επαρκή πρόσληψη – της τάξεως των 10-12 φλιτζανιών ημερησίως – επιτυγχάνουμε μαλακά κόπρανα, ενώ ταυτόχρονα δεν επιβαρύνουμε τυχόν προβλήματα αιμορροϊδοπάθειας. Πιο θερμά κλίματα και καθημερινή γυμναστική απαιτούν περισσότερη πρόσληψη υγρών.
• Γυμναζόμαστε σε τακτική βάση: Η απουσία οποιασδήποτε εκγύμνασης, μειώνει τον ρυθμό του μεταβολισμού και αυξάνει εκθετικά τον κίνδυνο δυσκοιλιότητας. Περπάτημα, κολύμπι και οποιαδήποτε άλλη μετρίου βαθμού σωματική άσκηση, αυξάνει τον εντερικό τόνο. 3 φορές εβδομαδιαίως, από 20-30’ θεωρείται μία επαρκή δραστηριότητα.
• Μειώνουμε ή/και καταργούμε τα σκευάσματα σιδήρου: Η σωστή διατροφή μπορεί να αναπληρώσει επαρκώς τις αυξημένες ανάγκες. Μείωση της ποσότητας των συμπληρωμάτων αυτών που λαμβάνονται καθημερινά, μπορεί να ανακουφίσει άμεσα από τα συμπτώματα.
• Δοκιμάζουμε κάποιου είδους μαλακτικά κοπράνων: Με αυτό τον τρόπο αποφεύγονται τα σκληρά κόπρανα και βελτιώνεται η δυσκοιλιότητα. Επίσης το γάλα μαγνησίας θεωρείται αποτελεσματικό και ασφαλές. Τα ωσμωτικά καθαρτικά βέβαια δε συστήνονται κατά την εγκυμοσύνη γιατί διεγείρουν την ουροδόχο κύστη και η πολυουρία οδηγεί σε περεταίρω αφυδάτωση. Επιπροσθέτως mineral oils/cod liver oils πρέπει να αποφεύγονται καθότι μειώνουν την απορρόφηση θρεπτικών ουσιών.
• Προβιοτικά: Δοκιμάζουμε κάποια -ασφαλή για την εγκυμοσύνη- προβιοτικά ώστε να αποκαταστήσουμε τη χλωρίδα του εντέρου και να επανέλθουν οι υγιείς συνήθειές του.

Ο αποκλεισμός πληθώρας άλλων παθολογικών διαγνώσεων όταν υπάρχουν αυτά τα συμπτώματα είναι καθοριστικής σημασίας για να τεθεί η διάγνωση του ευερέθιστου εντέρου και για αυτό το λόγο πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένους ιατρούς και μόνο. Διατροφολόγοι, ψυχολόγοι και γυμναστές μπορούν να βοηθήσουν, εφόσον έχει τεθεί η διάγνωση, και επικουρικά με την αγωγή του ιατρού. Οι άνθρωποι που πάσχουν από τέτοιου είδους συμπτώματα οφείλουν να εξεταστούν για τυχόν φλεγμονώδεις νόσους του πεπτικού, λοιμώδης καταστάσεις, τυχόν φαρμακευτική αγωγή που ήδη λαμβάνουν, νευρολογικές παθήσεις καθώς και άλλες καταστάσεις όπως ορμονικές διαταραχές, κακοήθειες του πεπτικού, κοιλιοκάκη κ.α.

Παγκοσμίως επηρεάζει το 15-20% του πληθυσμού και αποτελεί τον κύριο λόγο επίσκεψης στο ιατρείο για κοιλιακό πόνο. Οι γυναίκες προσβάλλονται 1.5 με 2 φορές μεγαλύτερη αναλογία από τους άντρες ενώ πάνω από το 50% θα αναφέρει κάποιου είδους συμπτώματα πριν την ηλικία των 35. Ενδιαφέρον αποτελεί και το στατιστικό στοιχείο ότι παγκοσμίως είναι η 2^η αιτία απουσίας από την εργασία μετά το κοινό κρυολόγημα και κοστίζει στο παγκόσμιο σύστημα υγείας πάνω από 8 δις.$/ετησίως.

Οι αιτίες της πάθησης παραμένουν ακόμη υπό διερεύνηση εντούτοις όμως έχουν διατυπωθεί επαρκείς θεωρίες όπως προηγούμενη λοιμώδης γαστρεντερίτιδα, δυσπεψία τροφών, αγχώδεις διαταραχές ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, κατάθλιψη, διαταραχές μικροβιώματος, εκτεταμένη χρήση αντιβιοτικών πάνω στις οποίες στηρίζονται και οι σημερινές θεραπείες.

Η διαγνωστική προσπέλαση γίνεται με τα κριτήρια της Ρώμης που πρωτοεισήχθησαν συγκεκριμένα στις αρχές του 1980. Έκτοτε έχουν επικαιροποιηθεί αρκετές φορές με αποτέλεσμα να έχουμε τώρα τα κριτήρια της Ρώμης IV που συνοπτικά ορίζουν το ΣΕΕ σε:

Συνεχιζόμενο κοιλιακό άλγος τουλάχιστον 1 μέρα/εβδομαδιαίως τους τελευταίους 3 μήνες με 2 από τα κάτωθι:

α. Βελτίωση ή επιδείνωση του πόνου μετά την αφόδευση

β. Αλλαγές στη συχνότητα των κενώσεων

γ. Αλλαγές στη σύσταση των κοπράνων (μαλακά/ σκληρά)

Η εκδήλωση της νόσου περιλαμβάνει τυμπανισμό και υπερπαραγωγή αερίων, κοιλιακή δυσφορία στα όρια του πόνου που βελτιώνεται ή επιτείνεται μετά την αφόδευση. Διάρροια ή/και δυσκοιλιότητα με τα χαρακτηριστικά κόπρανα, αίσθημα μη ολοκληρωμένης κένωσης, πιθανή παραγωγή βλέννης καθώς και κακοσμία στόματος, ναυτία ή ακόμη και έμετο. Συμπτώματα επίσης έχουν καταγραφεί μετά τη λήψη συγκεκριμένων τροφών όπως γαλακτοκομικά, γλουτένη και κάποια όσπρια ή φρούτα. Τέλος, η έναρξη συμπτωμάτων μετά από ταξίδι σε κάποιον απομακρυσμένο προορισμό ή μετά από κάποιου είδους γαστρεντερίτιδα έχει τη κλινική σημασία του στη λήψη του ιστορικού.

Η διάγνωση του συνδρόμου ακολουθεί ένα πολύ συγκεκριμένο ιατρικό αλγόριθμο. Πέρα από τη λήψη του ιστορικού με την καταγραφή των συμπτωμάτων και της επιμελούς κλινικής εξέτασης του ασθενούς,  θέση έχουν και κάποιες παρακλινικές εξετάσεις. Ο πλήρης αιματολογικός εργαστηριακός έλεγχος με διερεύνηση δεικτών φλεγμονής, θυρεοειδικών ορμονών καθώς και εξέταση κοπράνων για (+) καλλιέργειες λοιμωδών παραγόντων και δεικτών φλεγμονής κρίνεται αναγκαίος. Η κολονοσκόπηση της περισσότερες φορές κρίνεται σκόπιμη καθότι συμπτώματα όπως διάρροια ή δυσκοιλιότητα εγείρουν υποψίες και για άλλες παθολογικές καταστάσεις.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης η υψηλή συγκέντρωση ορμονών στο σώμα και το αυξημένο στρες επηρεάζουν τον πεπτικό σωλήνα με αλλαγές υπερευαισθησίας, κινητικότητας και διαπερατότητας, ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος, αλλαγές στη χλωρίδα του εντέρου – καταστάσεις που συντελούν στην ενεργοποίηση του ΣΕΕ. Δημοσιευμένες μελέτες έχουν δείξει ότι η έξαρση του συνδρόμου κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να οδηγήσει σε αυτόματη αποβολή περίπου σε ποσοστό 7% ενώ έχουν αναφερθεί και άλλες επιπλοκές σε μικρότερα ποσοστά, όπως έκτοπες κυήσεις, προεκλαμψία ακόμη και ενδομήτριος εμβρυικός θάνατος.

Ένας από τους σημαντικότερους στόχους κατά τη θεραπευτική προσέγγιση του ασθενούς που πάσχει αποτελεί η ανάπτυξη μιας στενής επαφής μεταξύ του ιδίου και του ιατρού καθότι ο ασθενής είναι σχεδόν πάντα ιδιαίτερα προβληματισμένος με τα καθημερινά συμπτώματά που υποβαθμίζουν τη ποιότητα της ζωής του. Απαιτείται χρόνος με τον ασθενή, ανάλυση των καθημερινών προβλημάτων καθώς και να τίθενται ρεαλιστικοί στόχοι για τη βελτίωση των συμπτωμάτων χωρίς υπερβολές καθότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο φάρμακο σαν θεραπεία όπως σε άλλες καταστάσεις.

Η πρόγνωση των ασθενών με Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου είναι πολύ καλή και δε φαίνεται να επηρεάζεται το προσδόκιμο ζωής σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Ο κύριος στόχος των κάτωθι συγκεκριμένων θεραπευτικών στρατηγικών είναι η βελτίωση της ποιότητας της ζωής. Για τον λόγο αυτό απαιτείται:

1. Μείωση σωματικού βάρους (BMI <25)
2. Έναρξη αερόβιας σωματικής άσκησης
3. Έναρξη χαμηλής FODMAP δίαιτας (αποφυγή συγκεκριμένων τροφών που παράγουν αέρια, φρούτα χωρίς φλούδα, αεριούχα ποτά, junk food, σχετική αποφυγή γλουτένης, πικάντικα γεύματα)
4. Περισσότερη κατανάλωση νερού (8 ποτήρια/μέρα)
5. Έλεγχος και μείωση του stress της καθημερινότητας
6. Λήψη Προβιοτικών/ Αντιβιοτικά (Ριφαξιμίνη)
7. Αντισπασμωδικά (Τριμεμπουτίνη), Αντιδιαρροϊκά ή Καθαρκτικά σκευάσματα ανάλογα με τη συμπτωματολογία
8. Νεότερες θεραπείες με Αντικαταθλιπτικά/ Προετοιμασία εντέρου/ Αναστολείς της σεροτονίνης

Για όλους αυτούς τους λόγους θα πρέπει να συμβουλεύονται όλοι υπεύθυνα τον χειρουργό πεπτικού ή τον γαστρεντερολόγο τους και να μην καταφεύγουν μόνο στη λύση του διαδικτύου, αρκετών διαφημιστικών ή επιστημονικών site που ελέγχεται όχι μόνο η εγκυρότητα της πληροφορίας αλλά και η αξιολόγηση αυτής από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο.